Even in herinnering roepen: afgelopen juni kwam staatssecretaris Halbe Zijlstra met zijn bezuinigingsplannen op de cultuursector. Ook verordonneerde hij dat musea de norm eigen inkomsten, vastgesteld op 17,5 procent van de bijdrage die het rijk betaalt, al in 2010 en 2011 moesten halen. Dat was het veranderen van de spelregels tijdens de wedstrijd, en wel met terugwerkende kracht. Voor Museum Boerhaave kwam het erop neer dat we in een half jaar zeven ton aan extra inkomsten moesten zien te verwerven. Lukte dat niet, dan was sluiting voor het publiek onafwendbaar. Natuurlijk zijn we uit alle macht aan het lobbyen gegaan – tevergeefs.

Hoe krijg je in zo’n korte tijd zeven ton bij elkaar? Om te beginnen door het hoofd koel te houden. Eerst zijn we met vakantie gegaan – dat deed de rest van het land namelijk ook. In augustus hebben we de ‘Red Museum Boerhaave!’ campagne gelanceerd. Uitgangspunt: wij zijn niet zielig! We operen vanuit onze kracht: een fantastische collectie van vijf eeuwen innovatie waar veel mee te doen is, een supergemotiveerd team, en een grote dosis creativiteit, inventiviteit en vastberadenheid.

Duidelijk was dat er niet één oplossing was. We hebben vernieuwende educatieve projecten bedacht zoals Boerhaave Junior, de Waterspeeltuin en Technolab. Het idee was: daar steken we zelf geld in en vervolgens zoeken we er partners bij die willen meefinancieren. Dat heeft fantastisch gewerkt. Alleen al aan Boerhaave Junior hebben culturele fondsen – 1818, VSB, Prins Berhard Cultuurfond – twee ton bijgedragen. Dat schiet op!

Een andere pijler was het zoeken van nieuwe vrienden en vrienden voor het leven. Van de zomer hadden we er zo’n 300. Nu zijn het er al meer dan 1500, en ze blijven toestromen, uit alle windstreken. Ook een groot succes is de actie ‘adopteer een instrument’. Vele bedrijven en instellingen adopteren een stuk uit onze collectie, en betalen daarvoor een bedrag dat kan oplopen tot vele duizenden euro’s. Leeuwenhoek microscoopjes, een destilleerketel van Van ’t Hoff, toestellen van Kamerlingh Onnes, een Leidsche flesch: ze zijn geadopteerd door een studentenvereniging, de vereniging voor microbiologen of een lage temperaturencongres. Ook bètabedrijven als Shell en Philips kwamen over de brug.

Bij elkaar stonden we begin december op zes ton. Om de resterende 100.000 euro binnen te halen was er donderdag 15 december als sluitstuk een diner met veiling. De belangstelling was enorm: 340 personen verdeeld over tafels van tien in het schip van de Pieterskerk – een prachtig tafereel. Menno Bentveld deed de presentatie, Robbert Dijkgraaf hield een inspirerend verhaal, Hans Galjaard zette de mensen vlak voor de veiling in de goede stand en veilingmeester Alexander Pechtold maakte de zaak vakkundig af. Bijna veertig stukken gingen onder de hamer. Topstuk was bladmuziek van Corelli waar Albert Einstein zijn naam op had geschreven. Het bracht 7500 euro op. Alles bij elkaar – veilingopbrengst, loterij en verkochte tafels – was het resultaat 128.000 euro. Kortom, Boerhaave heeft het ‘m gelapt, dit kan niet meer fout gaan.

Is dit succes het bewijs van het gelijk van Zijlstra? Nee. Wat wij het afgelopen half jaar voor elkaar hebben gebokst, is bijzonder. Het was alle hens aan dek, al het normale werk moest wijken voor de jacht op de externe inkomsten. Dat kun je niet blijven doen, de collectie vraagt ook tijd, je kunt niet van mensen blijven verwachten dat ze de avonden doorwerken en de weekenden doorbuffelen. Tegelijk was het een bijzonder leerzame ervaring. Museum Boerhaave heeft onder druk van de omstandigheden een tussensprint gemaakt in een richting die het toch al op wilde. En we hebben een geweldige publiciteit gehad – kortom, we staan er goed op.

Hoe nu verder? We zijn door een hoepel gesprongen. Met het kunstje van de zeven ton hebben we ons een ticket verschaft tot de aanvraagprocedure voor de rijkssubsidies voor de periode 2013-2016. Vóór 1 februari 2012 moeten we een doortimmerd plan indienen en op Prinsjesdag weten we waar we aan toe zijn. Intussen is de uitdaging al die vrienden, al die partners, al die fondsen, bedrijven en instellingen die ons zo geweldig hebben gesteund, vast te houden. Boerhaave heeft zijn voortbestaan voor de korte termijn veilig gesteld. De grote uitdaging is nu met een goede strategie, met aantrekkelijke partners die iets toevoegen, ervoor te zorgen dat het publiek tot in lengte van jaren van onze fantastische collectie en alles wat we eromheen organiseren, kan genieten.

Dirk van Delft

Directeur Museum Boerhaave